સૂર્ય અને તારાઓમાં ઉર્જાના સ્ત્રોત તરીકે થર્મોન્યુક્લિયર ફ્યુઝન (સંલયન) પ્રક્રિયા સમજાવો.

(N/A) થર્મોન્યુક્લિયર ફ્યુઝન એ તારાઓ અને સૂર્યના આંતરિક ભાગમાં ઉર્જાના ઉત્પાદનનો સ્ત્રોત છે.
સૂર્યના આંતરિક ભાગનું તાપમાન $1.5 \times 10^{7} \ K$ છે,જે સરેરાશ ઉર્જા ધરાવતા કણોના ફ્યુઝન માટે જરૂરી અંદાજિત તાપમાન કરતા ઘણું ઓછું છે.
સૂર્યમાં ફ્યુઝન એવી પ્રોટોન પ્રક્રિયાઓ દ્વારા થાય છે જેની ઉર્જા સરેરાશ ઉર્જા કરતા ઘણી વધારે હોય છે.
સૂર્યમાં ફ્યુઝન પ્રક્રિયા એ બહુ-તબક્કાની પ્રક્રિયા છે.
ફ્યુઝન પ્રક્રિયા નીચેના બે ચક્ર દ્વારા થાય છે:
$(1)$ પ્રોટોન-પ્રોટોન $(P-P)$ ચક્ર
$(2)$ કાર્બન-નાઈટ્રોજન $(C-N)$ ચક્ર
સૂર્યમાં બળતણ તરીકે તેના ગર્ભમાં રહેલ હાઇડ્રોજન છે અને હાઇડ્રોજનનું રૂપાંતર હિલિયમમાં થાય છે.
પ્રોટોન-પ્રોટોન ચક્ર નીચે મુજબની પ્રક્રિયાઓ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે:
$(i)$ ${ }_{1}^{1} H + { }_{1}^{1} H \rightarrow { }_{1}^{2} H + e^{+} + \nu + 0.42 \ MeV$ ... $(1)$
આ પ્રક્રિયામાં,બે હાઇડ્રોજન ન્યુક્લિયસ જોડાઈને ડ્યુટેરોન,પોઝિટ્રોન અને ન્યુટ્રિનો બનાવે છે અને $0.42 \ MeV$ ઉર્જા મુક્ત થાય છે.
$(ii)$ $e^{+} + e^{-} \rightarrow \gamma + \gamma + 1.02 \ MeV$ ... $(2)$
આ પ્રક્રિયામાં,પોઝિટ્રોન અને ઇલેક્ટ્રોન જોડાઈને બે $\gamma$-કિરણોત્સર્ગ બનાવે છે અને $1.02 \ MeV$ ઉર્જા મુક્ત થાય છે.
$(iii)$ ${ }_{1}^{2} H + { }_{1}^{1} H \rightarrow { }_{2}^{3} He + \gamma + 5.49 \ MeV$ ... $(3)$
આ પ્રક્રિયામાં,ડ્યુટેરોન અને હાઇડ્રોજન ન્યુક્લિયસ (પ્રોટોન) જોડાઈને હળવું હિલિયમ અને ગામા કિરણોત્સર્ગ બનાવે છે અને $5.49 \ MeV$ ઉર્જા મુક્ત થાય છે.
ચોથી પ્રક્રિયા થવા માટે,પ્રથમ ત્રણ પ્રક્રિયાઓ બે વાર થવી જોઈએ.
આ પ્રક્રિયાઓના સેટની કુલ અસર નીચે મુજબ છે:
$4({ }_{1}^{1} H) + 2e^{-} \rightarrow { }_{2}^{4} He + 2\nu + 6\gamma + 26.7 \ MeV$
આમ,ટૂંકમાં,ચાર હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ જોડાઈને એક ${ }_{2}^{4} He$ પરમાણુ બનાવે છે અને $26.7 \ MeV$ ઉર્જા મુક્ત થાય છે.